AA
A
zapisz się do newslettera: 
Podejmij Działanie

Sytuacja na granicy polsko-białoruskiej: ETPC wydaje środki tymczasowe, polskie władze zaostrzają przepisy

Sytuacja na granicy polsko-białoruskiej stała się trudna do określenia po tym, gdy władze wprowadziły stan wyjątkowy w pasie przygranicznym. W opinii HFPC dotychczasowe obserwacje sytuacji nie wskazują na istnienie obecnie uzasadnionych powodów wprowadzenia stanu wyjątkowego na tym obszarze.

Stan wyjątkowy i zlekceważona decyzja ETPC

Jednocześnie wprowadzone restrykcje stanowią skrajne ograniczenie prawa opinii publicznej dostępu do obiektywnych informacji na temat wydarzeń na wschodniej granicy Polski i sposobu działania funkcjonariuszy publicznych. “To właśnie w tego rodzaju nadzwyczajnych sytuacjach kontrola opinii publicznej jest szczególnie potrzebna i może przyczynić się do zapobiegania dalszym naruszeniom” – piszemy w naszym stanowisku na temat wprowadzenia stanu wyjątkowego.

Nie wiadomo więc, co dzieje się z grupą 32 osób z Usnarza Górnego, którym straż graniczna po obu stronach granicy odmawia wstępu na terytorium Polski i Białorusi. Europejski Trybunał Praw Człowieka zobowiązał polskie władze do dostarczenia im żywności, wody, odzieży, opieki medycznej i tymczasowego schronienia, zarządzając środek tymczasowy. Wniosek o jego wydanie opracował prawnik HFPC adw. Daniel Witko we współpracy z r.pr. Agatą Bzdyń. Przekazaliśmy wniosek o niezwłoczne wykonanie zarządzenia ETPC stronie rządowej, jednak nic nie wskazuje na to, aby był respektowany.

Straż Graniczna celowo ignoruje prośby o ochronę międzynarodową

Z granicy płyną także informacje, że inne grupy migrantów wbrew prawu są wywożone na granicę i przepychane z powrotem na Białoruś.

 

Straż Graniczna nie przyjmuje wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej mimo jasno wyrażonej woli ich złożenia. To naruszenie prawa międzynarodowego (m.in. Konwencji Genewskiej i Europejskiej Konwencji Praw Człowieka) i polskich przepisów (ustawy o cudzoziemcach), które stało się codziennością na polskich granicach. Polska przegrała już kilka spraw przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka (M.K. przeciwko Polsce czy D.A. przeciwko Polsce), w których ETPC uznał, że prośby cudzoziemców o możliwość złożenia wniosków o ochronę na przejściach granicznych są celowo ignorowane przez Straż Graniczną i to część powszechnej praktyki. W tych przypadkach polskie władze zignorowały również wydane przez ETPC środki tymczasowe, w których Trybunał zakazał polskim władzom odesłania skarżących cudzoziemców z powrotem na Białoruś – to sytuacja bez precedensu.

Prawne odpychanie od granic

Równolegle do naruszania praw cudzoziemców na granicach władze zmieniają obowiązujące przepisy tak, by de facto próbować zalegalizować zakazane w prawie krajowym i międzynarodowym praktyki odpychania od granic, tzw. push-backów. Polegają one na natychmiastowym zmuszeniu cudzoziemców do opuszczenia Polski bez możliwości indywidualnego rozpatrzenia danej sprawy i złożenia wniosku o ochronę międzynarodową.

 

Minister spraw wewnętrznych i administracji podpisał zmiany w rozporządzeniu ograniczającym ruch graniczny w związku z epidemią COVID-19, które przewidują możliwość stosowania push-backów, mimo że są niezgodne z Konstytucją, ustawami czy prawem UE, a więc przepisami nadrzędnymi, których obowiązywania nie można znieść aktem prawa niższego rzędu.

 

Na stronach sejmowych pojawił się też 23 sierpnia 2021 r. rządowy projekt zmiany ustawy o cudzoziemcach oraz ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP, który dopuszcza stosowanie push-backów. Zakłada on m.in., że gdy cudzoziemiec złoży wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej zaraz po przekroczeniu granicy poza przejściem granicznym, to będzie on pozostawiony bez rozpoznania, chyba że dana osoba przybywa bezpośrednio z terytorium, gdzie jej życiu lub wolności zagrażało niebezpieczeństwo prześladowania lub ryzyko wyrządzenia poważnej krzywdy. Założenia projektu łamią zasady unijnego prawa azylowego. Mogą też być wykorzystywane do bezprawnego wydalania z terytorium Polski cudzoziemców, którzy kwalifikują się do udzielenia im ochrony międzynarodowej – wynika z naszej analizy prawnej, którą złożyliśmy w Sejmie.

 

Uzasadnienie projektu pomija jednak zasadniczy fakt, że obecna sytuacja na wschodniej granicy RP swoje źródło znajduje przede wszystkim w złej sytuacji praw człowieka w państwach, z których uciekają docierający do Polski cudzoziemcy, w tym w Afganistanie, opuszczonym przez siły zbrojne państw zachodnich i przejętym przez Talibów.

 

Ze statystyk Europejskiego Urzędu Wsparcia w Dziedzinie Azylu (EASO) wynika, iż ponad połowa wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonych w krajach UE przez obywateli Afganistanu została rozpatrzona pozytywnie, co w połączeniu z obecną sytuacją w tym kraju pozwala przyjąć, że osoby, które pojawiają się na polskiej granicy, w większości spełniają warunki do uzyskania ochrony międzynarodowej. Należy również zwrócić uwagę, że cudzoziemcy ubiegający się o udzielenie ochrony międzynarodowej przybywają na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej już od lat 90. i nie stanowią oni zagrożenia dla porządku publicznego i bezpieczeństwa państwa. Uzasadnienie projektu nie zawiera żadnych konkretnych informacji, z których można by wyciągnąć wniosek, że cudzoziemcy ubiegający się o ochronę w Polsce takie zagrożenie faktycznie stwarzają.

 

Zobacz powiązane:

Projekt nowelizacji ustaw o cudzoziemcach i o udzielaniu im ochrony łamie zasady unijnego prawa azylowego – opinia prawna HFPC

Stanowisko HFPC w sprawie wprowadzenia stanu wyjątkowego

Wyrok ETPC – odmowa wjazdu uchodźcom z Czeczenii na przejściu granicznym w Terespolu była bezprawna

Raport: Sytuacja uchodźców w Brześciu, styczeń-czerwiec 2019, Human Constanta

Raport HFPC Droga donikąd. Relacja z wizyty monitoringowej na białorusko-polskim przejściu granicznym Brześć-Terespol, 2017

Raport HFPC: Dostęp do procedury azylowej na zewnętrznych granicach Polski. Stan obecny i wyzwania do przyszłość

TSUE: odmowa relokacji uchodźców przez Polskę, Węgry i Czechy łamie unijne prawo

ETPC po raz trzeci stwierdził bezprawność detencji dzieci uchodźców w Polsce

Kolejny wyrok ETPC w sprawie detencji cudzoziemców w Polsce. Pobyt dzieci w ośrodku dla cudzoziemców zbyt długi i niezastosowany w ostateczności

Pierwszy wyrok Trybunału w Strasburgu dotyczący detencji cudzoziemców w Polsce


Nasza strona internetowa używa plików cookies (tzw. ciasteczka) w celach statystycznych, reklamowych oraz funkcjonalnych. Dzięki nim możemy indywidualnie dostosować stronę do twoich potrzeb. Każdy może zaakceptować pliki cookies albo ma możliwość wyłączenia ich w przeglądarce, dzięki czemu nie będą zbierane żadne informacje. Dowiedz się więcej jak je wyłączyć.
Przejdź do paska narzędzi